Niyāzī-i Miṣrī’s Sufi Eschatology: Critical Edition and Translation of al-Dawra al-ʿArshiyya fī l-Aḥkām al-Farshiyya and the Eşrāṭ-ı Sāʿat-ı Enfüsī

Abstract

Bu makale, Halvetî mutasavvıfı Niyâzî-i Mısrî'nin (ö. 1105/1694) ed-Devretü'l-arşiyye fi'l-ahkâmi'l-ferşiyye ve Eşrât-ı sâat-ı enfüsî adlı iki kıyâmet risâlesinin tenkitli neşrini ve İngilizce tercümesini sunmaktadır. Mısrî bu risâlelerinde kıyâmet alâmetlerini araştırmasını ve bunların bireysel insandaki karşılıklarını açığa çıkarmasını ele almaktadır. İslâm eskatolojisini makrokozmos-mikrokozmos tasavvufî öğretisine göre ele alışı, her iki risâlede de vurgulanan merkezi bir temadır. Mısrî'nin tasavvufî yorumuna ışık tutan bu makale, İslâm araştırmaları alanında büyük ölçüde göz ardı edilen bir araştırma sahası olan geç Osmanlı İslâm düşüncesi içindeki eskatolojik tartışmaya dair anlayışımızı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Yeterince çalışılmamış olan İslâm eskatolojisine dair tarihî bir tartışmayı sunarken, bu araştırma aynı zamanda çağdaş teolojik tartışmalara da katkıda bulunmaktadır. Neşre hazırlanan metinler üç asırdan fazla bir süre önce yazılmış olmakla birlikte, eskatoloji günümüz araştırmacıları için hâlâ önemini korumaktadır. Mısrî'nin kıyâmete dair özgün yorumu ve makrokozmos-mikrokozmos ikiliğine atfı hem geçmiş hem de çağdaş eskatolojik söylemlerde ayırt edicidir. Her iki risâlenin de henüz tenkitli bir neşri bulunmamasına rağmen, Mısrî'nin kıyâmet anlayışı, İslâm eskatolojisini çoklu perspektiflerden araştırmamız için ciddi ilgiyi hak etmektedir. Bu çalışma, Mısrî'nin eskatolojik düşüncesini İslâm araştırmaları uzmanları ve eskatoloji ile ilgilenenler dâhil olmak üzere daha geniş bir okuyucu kitlesine erişilebilir kılmayı arzulamaktadır. Bu amaçla makale, neşir ve tercüme hazırlığına özel bir önem vermektedir. Özellikle bu tenkitli neşir, neşre hazırlanan metinleri Mısrî tarafından telif edilen orijinal metinlere mümkün olduğunca yakın kılmak için her bir metnin istinsah tarihlerine ve metinsel doğruluklarına göre üç yazmasını seçmiştir. Bu makale ayrıca, Mısrî'nin aktardığı tasavvufî nüansları korumak için dikkatli bir çabayla iki risâleyi modern İngilizceye tercüme etmektedir. İki metin eskatoloji temasını işlediği için Mısrî sıklıkla felsefî ve kelâm terminolojisi kullanmaktadır. Bu gibi durumlarda mevcut tercüme, bunların tercümeleri için yaygın olarak kullanılan geleneksel İngilizce terimleri ödünç almaktadır. Bazı teknik ifadelere ilişkin olarak bu tercüme, tercümelerin yanı sıra köşeli parantez içinde Arapça ve Osmanlıca transliterasyonlar sunmaktadır.

Keywords